آداب و رسوم بختياری در حال فراموشی است

به گزارش روابط عمومی اداره کل امور عشایر استان به نقل ازخبرگزاری کوهرنگ خبر: پوشش سنتي و بومي بختياری ميراث معنوي ارزشمندی است که در دهه هاي اخير در ورطه فراموشی قرار گرفته و نقش آن در تقويت فرهنگ اسلامي- ايراني مغفول مانده است. لباس‌هاي محلي چهارمحال و بختياري ازنظر رنگ، طراحي، دوخت و تعداد اجزا لباس شباهت‌هاي بسياري به لباس‌های مناطق مختلف استان‌هاي هم‌جوار و نزديک مانند استان‌های خوزستان، کهگيلويه و بويراحمد و لرستان دارد.

زندگي عشايری و زندگي در روستاها به‌خصوص در شهرستان لردگان، کوهرنگ و اردل موجب شده که هنوز مردمان اين ديار از لباس‌های محلي استفاده کنند.
لباس‌هاي بومي و منطقه‌اي بارزترين مظهر فرهنگي اين مناطق است و با توجه به تفاوت‌هاي اقليمي و فرهنگي شاهد رواج لباس‌هاي محلي متنوع هستيم. پوشش محلي زنان و مردان چهارمحال بختياري باهم متفاوت است.
طرح زيبا و مدرن لباس بختياري الهام گرفته از نيايشگاه عيلامي چغارزنبيل شوش که در طي صد سال گذشته وارد پوشش لباس بختياري گرديده است
اين طرح اگرچه مربوط به هزاران سال پيش بوده است اما ورود دوباره اين طرح پس از سده ها فراموشي در طي صد سال گذشته بوده است
عکس هاي صد سال گذشته ي بختياري خود گواه همين است.
لباس هميشه‌بهار بر تن اقوام ايران حکايت پوششي از تابستان تا زمستان است که رنگارنگي اين پوشش محلي از کوچ طبيعت به تاروپودش روايت مي‌کند؛ ظرفيتي که مي‌توان از آن طرحي نو درانداخت.
رنگ و طرح روسري و پيراهن بلند، در کنار دامن چين‌دار چهره قاب گرفته طبيعت را تغيير داده است. انگار که دخترک عشاير مي‌خواهد رنگ طبيعت را کامل کند؛ اصلاً طبيعت و چهارفصل خودش را به اينجا رسانده تا روي اين دامن و پيراهن ماندگار شود.
حکايت لباس‌هاي محلي ايراني همين است، «تاروپود و رنگ طبيعت»، هر رج که بافته مي‌شود در خودش احساس بهار و تابستان و پاييز و زمستان را مي‌پيچاند تا به‌وقت مهماني فصول اين حس ناب به کار آيد.
داشته‌هاي فرهنگ ايراني تنها مختص به زبان، آداب‌ورسوم و آئين‌ها نيست، فرهنگ بومي هر منطقه دست‌هايي پر از مؤلفه‌هايي دارد که علاوه بر غنا بخشيدن به فرهنگ ملي و ايراني، هويتي مستقل براي هر منطقه قائل است، اين در مورد بسياري از آداب بختياري صدق مي کند که در حال فراموشي است.
از زيبايي‌هاي فرهنگ ايران‌زمين سخن گفتن بدون نوشتن از لباس‌هاي محلي خالي از لطف است لباس‌هايي که گويي زيبايي تام و تمام طبيعت در تاروپودشان نقش بسته است و هرکجا که پاي مي‌گذارند زيبايي چشم‌نوازي را به همراه مي‌آورند.
پوشش سنتي و بومي بختياري ميراث معنوي ارزشمندي است که در دهه هاي اخير در ورطه فراموشي قرار گرفته و نقش آن در تقويت فرهنگ اسلامي- ايراني مغفول مانده است.
پوشاک در تمام کشورها به عنوان يک عنصر فرهنگي مورد توجه قرار مي گيرد چراکه تنها يک پوشش و لباس نيست بلکه تجلي باورها، عقايد و ويژگي هاي مذهبي، اجتماعي و هنري يک قوم و ملت است که در لباس زنان و مردان و کودکان آن نشان داده مي شود.
در واقع يکي از ابزار شناخت فرهنگ، لباس يا تنپوش است، ابزاري که نشانگر فرهنگ و تمدن هر جامعه به شمار مي‎رود.
در بسياري از کشورها، لباس خود به تنهايي گوياي فرهنگ، تمدن و حتي زبان است و لباسهاي بومي و محلي هر منطقه، معرف تمدن و آداب و رسوم آن ديار به شمار مي‎رود و از اصالت و جايگاه والايي در فرهنگ هر يک از اقوام برخوردار است.
در استان چهارمحال و بختياري نيز براي هر يک از مناطق آن لباسهاي مخصوصي وجود دارد و در اين ميان، لباس بختياري از شهرت خاصي برخوردار است.
لباس مردان بختياري، مجموعه اي است از ‘کلاه نمدي’ به رنگ مشکي که از قسمتي از موي بز به نام ‘کز’ ساخته مي شود.
‘چوقا'(چوغا) که در واقع لباس رسمي بختياريها محسوب مي شود، از جنس پشم گوسفند است و روي آن نقش زيگورات ديده مي شود و رنگش سياه و سفيد است.
اين پوشش، سالهاي گذشته بعنوان يک اثر معنوي و يازدهمين اثر صنايع دستي استان چهارمحال و بختياري در رديف آثار ملي کشور به ثبت رسيد.
شلوار ‘دبيت’ نيز به رنگ مشکي و از جنس پارچه اي به همين نام است.
گيوه که نوعي کفش است و مرغوبترين نوع آن، ‘گيوه مَلِکي’ است.
همچنين لباس زنان بختياري شامل روسري مستطيل شکل به نام ‘مينا’، ‘لچک’،
‘ارخالق’،’جليقه’، ‘پيراهن’ و ‘تنبان’ (نوعي دامن از جنس مخمل) است.
اما اين پوشاک محلي در چند دهه اخير دستخوش تغييرات زيادي شده ، بطوري که امروزه تنها در ميان برخي از روستائيان و عشاير چهارمحال و بختياري مي توان اين نوع پوشش محلي را مشاهده کرد و استفاده از آن در شهرها تقريبا منسوخ شده است.
فرهنگ بومي و محلي استان چهارمحال و بختياري با برخورداري از پيشينه غني در هر يک از حوزه هاي فرهنگي و هنري، حرفهاي زيادي براي گفتن دارد.
پوشش محلي، غذاهاي بومي و محلي، صنايع دستي، معماري و زبان و گويش محلي اين منطقه از جايگاه بالايي در فرهنگ و تمدن ايران برخوردار است و نقش مهمي در غناي فرهنگي کشور ايفا کرده است.
اين در حالي است که اين فرهنگ غني و جلوه هاي آن از جمله خوراک و پوشش محلي در گذر زمان بويژه در مواجهه با پديده جهاني شدن و مدرنيته جايگاه خود را از دست داده و رو به فراموشي نهاده است.
بازگشت به خويشتن مي تواند ما را از هجمه فرهنگي بيگانه در امان نگه دارد.
در حالي که نمي توان با روند مدرن شدن جوامع مقابله کرد اما مي توان در کنار آن با بها دادن به فرهنگ بومي خود، از آسيبهاي ناشي از فرهنگ هاي غيرخودي مصون ماند.
پوشش محلي مردم استان نيز از وجوه فراموش شده فرهنگ اصيل منطقه است و احياي اين ميراث غني، ضروري است اما در روند روبه فراموشي پوشش محلي اين منطقه مسوولان امر اقدام شايسته و مناسبي براي جلوگيري از اين امر انجام نداده بطوري که امروز با افزايش فروشگاه هاي عرضه لباسهاي مارک غربي در خيابانهاي شهر، مغازه هاي عرضه لباس محلي به يک يا دو مغازه محدود شده است.
اين نکته که متناسب با پيشرفت جوامع، سبک و نوع زندگي و پوشش افراد نيز تغيير مي کند، امري طبيعي و قابل قبول است اما اين نبايد به معناي طرد مظاهر و جلوه هاي اصيل فرهنگي منطقه تلقي شود و ضروري است تا در کنار عناصر مدرن، ميراث هاي معنوي خود را نيز پاس داشت و آن را به نسل هاي بعد انتقال داد.
از همين رو مي توان با به روز کردن پوششهاي محلي براي نسل هاي جوان که بيشتر تمايل به پوشيدن لباسهاي مد روز و غربي دارند، ايجاد جذابيت کرد و از اين طريق نه تنها از آسيبهاي فرهنگي اين مساله جلوگيري کرد بلکه اثرات مثبت اقتصادي و اجتماعي بسياري نيز آفريد.
در اين ميان، حمايت از طراحان و توليدکنندگان لباسهاي محلي مي تواند راهکار موثري در اين راستا باشد.
هرچند ممکن است در کوتاه مدت لباسهاي غربي براي جوانان جذاب به نظر برسند اما از آنجا که با هويت و فرهنگ اين مرز و بوم سنخيتي ندارند، پس از مدتي براي افراد دلزدگي ايجاد مي کنند و مردم به سمت لباسهاي محلي خود گرايش پيدا مي کنند.
دليل مهجوريت پوششهاي محلي و سنتي را الگوگيري جوانان از سبک هاي غربي است.
در حال حاضر بيش از ۸۰ درصد از پوشش مردم بويژه زنان الگوبرداري از سبک هاي غربي است.
با توجه به تاکيدات مکرر مقام معظم رهبري مبني بر تقويت سبک زندگي اسلامي- ايراني، بايد به همه زواياي زندگي مردم توجه کرد که نوع پوشش نيز از همين ظواهر سبک زندگي به شمار مي رود.
بايد از سوي دستگاه هاي متولي تمهيداتي انديشيده شود تا نوع پوشش محلي بيش از گذشته در جامعه معرفي و تبليغ شود تا رويکرد افراد به اين نوع پوشش به يک امر عادي در جامعه تبديل شود.
ظرافت پوشش اقوام ايراني بويژه قوم بختياري در گذر زمان از چنان غنايي بهره مند است که در صورت مطالعه و استفاده هدفمند از آن مي توان عظمت تمدن را با طراحي هاي نوين پوشش به تصوير کشيد اما نبود متولي واحد در زمينه پوشش، حمايت نکردن از توليدکنندگان لباسهاي محلي و بي توجهي در گذر زمان، اين ظرافت و غنا را به ورطه فراموشي کشانده است.
توجه به طرح و رنگ، استفاده از الگوهاي جامعه پسند، قيمت متناسب با وضع اقتصادي تمام اقشار جامعه و برنامه ريزي اصولي و هدفمند براي پرداختن به پوششهاي محلي و بومي مي تواند دائقه نسل جوان را با فرهنگ بومي و محلي ايراني و اسلامي آشتي داد و گرايش مدگرايي با لباسهاي غربي را به فراموشي سپرد.

۱۰-مرداد ماه-۱۳۹۵

1,155

چاپ خبر تبدیل به PDF


ارتباط مستقیم با مدیرکل

مهندس یحیی حسین پور

تلفن مستقیم:   ۰۳۸۳۲۲۵۰۱۲۹

فکس:    ۰۳۸۳۲۲۵۰۱۳۲