مالکنون عشایر؛ عبور تاریخ از مرز جغرافیا

ایرنا: دست هایش را که مانند کوه های پیش رو زیر شده نشان می دهد که اگر صورت آفتاب سوز دخترش را نوازش کند، خراش گونه های دخترش حتمی است.
پاشنه پاهایش را نشان می دهد، مانند دره پیش رو در کفش های دهن باز کرده بر روی سرت سرت سنگ ریزه ها و آسفالت جاده، پر از شکافت های ریزی است که حتی رنگ حنا هم این ترک ها را التیام نداده است.
خشکسالی امان دشت را از آنها گرفته است، چیزی برای روییدن بر تن مرتع نیست و رویش ریزه سنگ ها در دامنه کوه، جای زایش سبزینه را گرفته است.
ستاره ‘شلوم’ که بر آستان آسمان بلند از پشت کوه ها، پرده شهریوری را کنار بزند، بچه ها باید اسباب و اثاثیه را جمع کنند تا ایل.
خدایی نکرده اوایل بزرگ زرد پاییز ییلاق را نبیند.
ایل اگر به پاییز بخورد، یعنی به سرما خورده است و باران پاییزی چون سیلی به راه بیندازد، همه هست و نیست ایل را با خود خواهد برد.
زنان و کودکان تا افتادن نخستین بزرگ زرد پاییزی باید ایل را به سمت قشلاق ترک کرده باشند و مردان ایل، رمه و گله را با پای پیاده از کوه و دره عبور می دهند.
مالکنون در بین بختیاری ها به ویژه عشایر کوچرو این قوم، یادآور کوچ پاییزی از سمت مراتع ییلاق به زمین های قشلاقی است.
مالکنون آیین تاریخی و دیرین عشایر بختیاری است که به لحظه آغاز کوچ عشایر گفته می شود و در آن از ۲ واژه ˈمال ˈ به مفهوم آبادی و مجموع سیاه چادرها و ˈکنونˈ به معنای از جا کندن استفاده شده است.
سران هر ایل کوچرو برای انجام مالکنون و کوچ پاییزه، همسفران خود را ندا می دهند که در یک روز مشخص بار و بنه را برای حرکت به سمت مناطق گرمسیری ببندند و راهی خوزستان شوند.
در تاریخ کوچ قوم بختیاری، عشایر از ۲ منطقه کوهرنگ و اردل به سمت دشت های گرمسیری خوزستان حرکت می کردند و تا بهار سال بعد در دشت خوزستان ساکن می شدند.
ایلراه ˈدژپارتˈ و پل ˈخداآفرینˈ نشان از تاریخی بودن کوچ قوم بختیاری دارد که بخشی از سنت های کوچ این قوم هنوز در جغرافیایی مرزی ایل ها و طوایف آن حفظ شده است.
ایل برای رسیدن دشت خوزستان از کنار رودخانه کارون با دره های درشت و کوچکش عبور می کند تا به دشت های شوشتر، رامهرمز، اندیکا و مسجد سلیمان و لالی و شیرین بهار برسد و در این میسر سخت، گاهی گوسفندان که همه سرمایه یک ایل است از دره پایان می افتد یا زیر خودروهای عبوری می رود یا گرگ به گله می زند.
عشایر قوم بختیاری بر محور دامداری و کشاورزی در سال ۲ بار به صورت کوچ برون استانی و منطقه ای و کوچ درون استانی محل زندگی خود را تغییر می دهند که در ابتدای بهار از مناطق گرمسیری یا قشلاقی به طرف مناطق سردسیری و ییلاقی به کوچ می روند.
ایل بزرگ بختیاری در مناطق چهارمحال و بختیاری، اصفهان، خوزستان و لرستان ساکن هستند و در این بین کوچ بزرگ و کوچک را انجام می دهند.
کوچ بزرگ همان ییلاق و قشلاق عشایر است و کوچ کوچک، کوچ درون منطقه ای است که عشایر برای یافتن چراگاه ها و مراتع مناسب دست به تغییر مکان خود می زنند.
در مسیر راه زنان، کودکان خود را سوار بر اسب و استر می کنند و از دره ها و پرتگاه های زاگرس مرکزی به مسافت ۲۵۰ کیلومتر برای رسیدن به مناطق خوش آب و هوا راه می پیمایند.
زمان کوچ را پیران قبیله و ایل بر اساس تقویم نجومی تعیین می کنند و اگر ˈماه در عقربˈ باشد از جلوی مسیری که در آن ستاره ای نمایان باشد، عبور نمی کنند و زنان هنگامی که از ایل جدا می شوند و برای رفتن به ییلاق خود را آماده می کنند، نوای غمگنانه سر می دهند و ˈباوه روˈ یا همان اشعار برزگری می خوانند.
به هنگام کوچ چندین خانوار از یک ایل با هم کوچ می کنند تا بر مشکلات پیشروی خود غلبه کنند و این تعاون و همکاری بزرگ در ایل بختیاری است.
کوچ پاییزی که از چهارمحال وبختیاری به طرف خوزستان انجام می شود و به مالکنون شهرت دارد، با حزن و اندوه خاص و ویژه ای همراه است و عده ای از مردان برای برداشت محصول و یا فروش محصول در مناطق سردسیری (ییلاق) باقی می مانند و مابقی با بستن بار و بنه ایل و طایفه بر چارپایان رهسپار سرزمین خوزستان می شوند.
شواهد تاریخی نشان از باستانی بودن کوچ عشایری بختیاری دارد و در برخی از تحقیقات محققان و پژوهشگران داخلی و خارجی این کوچ را به ۱۰ هزار سال پیش از میلاد حضرت مسیح (ص) نسبت می دهند.
اکنون کوچ عشایر بختیاری به عنوان میراث فرهنگی و تمدنی ایران محسوب می شود و عشایر بختیاری براساس آموخته های ذهنی خود، منطقه جغرافی کوچ ایل را روی حرکت ستارگان در دل شب شناسایی می کنند.
عشایر چهارمحال و بختیاری برای کوچ خود از پنج ایلراه اصلی عبور می کنند تا به خوزستان برسند.
عشایر این استان از پنج طایفه بزرگ، ۲۴ زیرطایفه، ۳۲ تیره و ۲ هزار و ۹۴۰ تش تشکیل شده اند.
مدیرکل امور عشایر چهارمحال و بختیاری می گوید: با آغاز کوچ پاییزه در استان حدود ۱۴ هزار خانوار عشایری با ۱۲۶ هزار نفر جمعیت و بیش از یک میلیون و ۵۰۰ هزار راس دام به مناطق عشایری شهرستان های ایذه، مسجد سلیمان، لالی و اندیکا در استان خوزستان کوچ می کنند.
یحیی حسین پور افزود: عشایر استان از سمت ایلراه های بازفت، هزار چم، چلو و شیمبار، دزپارت، تاراز و کوه سفید به مناطق گرمسیری خوزستان حرکت می کنند.
مدیرکل امور عشایر چهارمحال و بختیاری گفت: ماموران نیروی انتظامی برای امنیت کوچ تا استقرار کامل عشایر در مناطق گرمسیری، آن ها را همراهی می کنند.
اکنون بخشی از عشایر کوچرو به دلیل خشکسالی های اخیر و کم شدن سطح مراتع و بی آبی چاه ها با مشکلاتی روبرو شده اند و بخشی از این عشایر نیز در سال های اخیر یکجا نشین شده اند.
جمعیت عشایری چهارمحال و بختیاری ۱۲۶ هزار و ۳۹نفر در قالب ۱۴ هزار و ۶۵۷خانوار است که دارای یک میلیون و ۵۰۰ هزار واحد دامی هستند.
چهارمحال وبختیاری از نظر جمعیتی پس از استان فارس دومین جمعیت عشایری کشور را در اختیار دارد و ۲ ایل بزرگ هفت لنگ و چهارلنگ مهمترین و اصلی ترین عشایر استان هستند.

۰۷-مهر ماه-۱۳۹۵

922

چاپ خبر تبدیل به PDF


ارتباط مستقیم با مدیرکل

مهندس یحیی حسین پور

تلفن مستقیم:   ۰۳۸۳۲۲۵۰۱۲۹

فکس:    ۰۳۸۳۲۲۵۰۱۳۲